Liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em và cách chăm sóc đúng

Cập nhật lần cuối: 20-09-2025

Liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn làm suy giảm khả năng cử động của các cơ mặt, gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Đây là tình trạng cần sự quan tâm đặc biệt từ phụ huynh để có phương pháp điều trị kịp thời và hiệu quả.

Việc hiểu rõ về bệnh, các dấu hiệu nhận biết sớm, nguyên nhân, quy trình chẩn đoán, và phương pháp điều trị đóng vai trò then chốt trong quá trình phục hồi của trẻ. Bác sĩ Phùng Mạnh Cường sẽ chia sẻ những thông tin cần thiết giúp bố mẹ chủ động trong việc chăm sóc và hỗ trợ trẻ.

Liệt Dây Thần Kinh Số 7 Ở Trẻ Em Là Gì?

Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, hay còn gọi là liệt Bell hoặc liệt nửa mặt, là một bệnh lý thần kinh khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em. Dây thần kinh số 7 (dây thần kinh mặt) là một trong mười hai dây thần kinh sọ, có chức năng kiểm soát các cơ mặt giúp chúng ta biểu lộ cảm xúc, nhắm mắt, nhăn trán, và cử động miệng. Khi dây thần kinh này bị viêm, sưng hoặc tổn thương, chức năng của nó bị suy giảm, dẫn đến tình trạng yếu hoặc liệt các cơ mặt ở một bên mặt.

Điều này không chỉ làm biến dạng gương mặt, gây méo miệng, mắt nhắm không kín, hoặc mất nếp nhăn trán, mà còn ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, ăn uống và các sinh hoạt hàng ngày. Mặc dù liệt dây thần kinh số 7 không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nó gây ra những ảnh hưởng đáng kể đến cả thể chất và tinh thần của trẻ. Đa số các trường hợp liệt Bell ở trẻ em sẽ dần hồi phục trong vài tuần đến vài tháng. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp kéo dài lâu hơn hoặc thậm chí không hồi phục hoàn toàn nếu không được can thiệp kịp thời và đúng cách.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị liệt dây thần kinh số 7

Phụ huynh cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu sớm của liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em để đưa trẻ đi khám kịp thời. Những triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và ảnh hưởng đến một bên mặt của trẻ:

• Méo miệng: Khi trẻ cười, nói, hoặc khóc, một bên miệng sẽ bị kéo lệch sang bên không bị liệt.
• Mắt nhắm không kín: Trẻ không thể nhắm hoàn toàn một bên mắt, mí mắt có thể bị sụp nhẹ, hoặc khi nhắm, nhãn cầu có xu hướng lộn lên trên (dấu hiệu Bell).
• Mất nếp nhăn trán: Bên mặt bị liệt sẽ không thể nhăn trán hoặc nhướn lông mày.
• Khó khăn khi ăn uống: Nước hoặc thức ăn có thể dễ dàng rớt ra ngoài từ khóe miệng bên liệt.
• Mất cảm giác vị giác: Đôi khi trẻ có thể biểu hiện rối loạn vị giác ở 2/3 phía trước lưỡi bên bị liệt.
• Đau tai: Một số trẻ có thể cảm thấy đau phía sau tai trước khi các triệu chứng liệt mặt xuất hiện.
• Khó khăn trong biểu cảm: Trẻ gặp khó khăn khi nhếch mép, thổi, hoặc phồng má bên bị ảnh hưởng.

Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào của liệt mặt ở trẻ, bố mẹ cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa nhi hoặc thần kinh nhi càng sớm càng tốt. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là yếu tố then chốt giúp tăng khả năng phục hồi hoàn toàn và giảm thiểu di chứng. Tránh tự ý điều trị tại nhà khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ.

Nguyên Nhân Dẫn Đến Liệt Dây Thần Kinh Số 7 Ở Trẻ Em

Có nhiều nguyên nhân gây ra liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em, trong đó phổ biến nhất là do nhiễm lạnh, viêm tai giữa, và nhiễm virus. Việc xác định đúng nguyên nhân có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phác đồ điều trị.

• Nhiễm lạnh (Phong hàn): Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu. Khi cơ thể trẻ tiếp xúc đột ngột với gió lạnh, điều hòa ở nhiệt độ quá thấp hoặc quạt thổi trực tiếp vào mặt trong thời gian dài, các mạch máu nuôi dưỡng dây thần kinh số 7 có thể bị co thắt, gây thiếu máu và viêm. Nhiệt độ thấp cũng có thể kích hoạt phản ứng viêm hoặc gây tắc nghẽn dây thần kinh mặt.
• Viêm tai giữa: Nếu viêm tai giữa ở trẻ không được điều trị đúng cách và kịp thời, nhiễm trùng có thể lan rộng đến dây thần kinh số 7, do dây thần kinh này đi qua xương thái dương rất gần tai giữa. Biến chứng viêm tai giữa nặng có thể gây áp lực hoặc tổn thương trực tiếp đến dây thần kinh, dẫn đến liệt mặt.
• Nhiễm virus:
  • Zona tai (Hội chứng Ramsay Hunt): Bệnh zona do virus Varicella-zoster (cũng là virus gây thủy đậu) gây ra. Khi virus tái hoạt động và tấn công hạch gối của dây thần kinh số 7, nó có thể gây liệt mặt, kèm theo ban đỏ, mụn nước đau đớn xung quanh vành tai, hoặc trong khoang miệng, cùng với rối loạn vị giác và đau tai dữ dội.
  • Virus Herpes simplex: Virus này cũng được cho là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra liệt Bell, thông qua việc gây viêm và sưng dây thần kinh số 7.
  • Các virus khác: Virus cúm, adenovirus, cytomegalovirus (CMV), hoặc Epstein-Barr virus (EBV) cũng có thể liên quan.
• Bệnh Lyme: Một bệnh do vi khuẩn Borrelia burgdorferi gây ra, lây truyền qua vết cắn của ve. Liệt mặt (thường là liệt mặt hai bên) có thể là một trong những triệu chứng thần kinh của bệnh Lyme.
• Chấn thương đầu: Các chấn thương vùng đầu, đặc biệt là xương thái dương, có thể làm tổn thương trực tiếp đến dây thần kinh số 7 khi nó đi qua ống xương hẹp.
• U não: Trong một số trường hợp hiếm gặp, các khối u ở vùng não hoặc gần dây thần kinh số 7 có thể gây chèn ép, dẫn đến liệt mặt.
• Bệnh lý bẩm sinh: Một số trẻ sinh ra đã có bất thường về giải phẫu hoặc tổn thương dây thần kinh số 7, dẫn đến liệt mặt bẩm sinh.
• Bệnh Guillain-Barré: Là một bệnh lý thần kinh hiếm gặp, có thể gây liệt yếu các cơ, bao gồm cả cơ mặt.

Ba Mẹ Cần Làm Gì Khi Bị Liệt Dây Thần Kinh Số 7 Ở Trẻ Em

Xoa Bóp Vùng Mặt Cho Trẻ

Mỗi lần xoa bóp kéo dài khoảng 10-15 phút, thực hiện 1-2 lần mỗi ngày và duy trì đều đặn cho đến khi trẻ hồi phục hoàn toàn.

• Bước 1: Dùng lòng bàn tay miết nhẹ nhàng từ cằm lên má, lên thái dương, từ lông mày lên đến chân tóc. Lặp lại 5-7 lần, nửa mặt bên bị liệt làm thêm 3 lần.
• Bước 2: Dùng ngón trỏ vuốt từ giữa trán sang hai bên theo đường sát trên cung mày, lặp lại 5-7 lần, bên bị liệt làm thêm 3 lần.
• Bước 3: Miết theo đường vòng cung dưới mắt, từ trên xuống dưới, ra ngoài và vòng lên trên, lặp lại 5-7 lần và bên bị liệt làm thêm 3 lần.
• Bước 4: Day nhẹ các điểm quan trọng trên mặt bên bị liệt như cánh mũi, góc hàm, thái dương, cung mày, mỗi vị trí day 60-100 nhịp.
• Bước 5: Đặt ngón tay giữa cằm và miết sang hai bên theo hướng hơi chếch lên trên, lặp lại 5-7 lần, bên bị liệt làm thêm 3 lần.

Tập Luyện Cơ Mặt Cho Trẻ

• Khuyến khích trẻ vận động cơ mặt như nhướn mày, há miệng rộng, và nhắm mắt chặt.
• Yêu cầu trẻ chu môi lại, giữ nguyên trong 5 giây, rồi di chuyển môi từ bên này sang bên kia mà không dùng lưỡi, thực hiện 10 lần.
• Mím môi và phát âm các chữ cái như “m…m…m”, “p…p…p”, và “b…b…b”.
• Bắt đầu há to miệng và giữ răng dưới môi, sau đó mím môi thành hình chữ “O”, lặp lại 5 lần.
• Tập phát âm chữ “A” và “I” bằng cách:
• Phát âm “A” bằng cách mở miệng rộng nhất và có thể dùng ngón tay hỗ trợ đẩy nhẹ cơ mặt bên bệnh lên cao.
• Phát âm “I” bằng cách cắn nhẹ hai hàm răng, căng miệng sang hai bên, có thể dùng ngón tay kéo nhẹ cơ mặt bên bệnh về phía mang tai.

Duy trì tập luyện hàng ngày, lặp lại 2-3 lần mỗi ngày cho đến khi hồi phục.

Chăm Sóc Sức Khỏe

• Giữ ấm và tránh gió lạnh: Giữ ấm cho trẻ khi ra ngoài, đặc biệt vùng đầu, mặt, cổ. Tránh gió lùa trực tiếp và nhiệt độ thấp đột ngột, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp gay gắt, và sử dụng nước ấm khi rửa mặt. Việc giữ ấm giúp duy trì lưu thông máu tốt, hỗ trợ quá trình phục hồi của dây thần kinh.
• Chăm sóc và bảo vệ mắt: Vì mắt bên liệt có thể nhắm không kín, dễ bị khô và tổn thương. Cho trẻ đeo kính khi ra ngoài để tránh bụi, gió. Thường xuyên dùng nước mắt nhân tạo hoặc nước muối sinh lý để giữ ẩm và tránh khô mắt, nhiễm khuẩn. Buổi tối, có thể dùng băng gạc y tế hoặc miếng dán mắt chuyên dụng để bảo vệ mắt khi ngủ.
• Vệ sinh răng miệng: Cơ mặt liệt có thể làm tích tụ thức ăn trong miệng, đặc biệt ở má bên bị liệt, gây viêm nhiễm. Đảm bảo trẻ đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày, dùng chỉ nha khoa và súc miệng bằng nước muối sinh lý để giữ vệ sinh, ngăn ngừa sâu răng và viêm nướu.
• Chế độ ăn uống: Đảm bảo trẻ ăn đủ dinh dưỡng, gồm vitamin, khoáng chất, và các nhóm chất thiết yếu khác để tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ phục hồi thần kinh. Tránh thực phẩm lạnh, đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ như kem, nước đá, dưa hấu, và các món chiên xào. Thực phẩm lạnh có thể gây co mạch, làm chậm quá trình lưu thông máu đến vùng mặt, trong khi đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ có thể làm tăng phản ứng viêm, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi của dây thần kinh số 7 đang bị tổn thương.

Xem thêm: Châm Cứu Liệt Dây Thần Kinh Số 7 Có Thật Sự Hiệu Quả?

Trường Hợp Nào Cần Can Thiệp Phẫu Thuật Trị Liệt Mặt Ở Trẻ?

Trong giai đoạn cấp tính, khi mới phát hiện tình trạng liệt dây thần kinh số 7, phương pháp điều trị thường là dùng thuốc tây y để giảm triệu chứng. Tuy nhiên, sau 6-9 tuần, nếu bệnh tiến triển sang giai đoạn mãn tính, các bác sĩ sẽ chuyển sang các biện pháp kết hợp giữa đông y và tây y, bao gồm uống thuốc, châm cứu, bấm huyệt.

Sau khoảng 6 tháng điều trị tích cực mà bệnh không có dấu hiệu cải thiện đáng kể, hoặc khi xác định được tổn thương thực thể (ví dụ như đứt dây thần kinh số 7 do phẫu thuật u hoặc tai nạn), các bác sĩ sẽ cân nhắc đến phẫu thuật.

Thông thường, các phương pháp phẫu thuật truyền thống sẽ can thiệp trực tiếp vào dây thần kinh số 7, có thể gây tổn thương lớn. Do đó, thường phải chờ ít nhất 18 tháng đến 2 năm sau khi bị liệt mới có thể thực hiện.

Tuy nhiên, hiện nay một số cơ sở y tế đang áp dụng phương pháp phẫu thuật nội soi tiên tiến, không tác động trực tiếp đến dây thần kinh số 7. Phương pháp này cho phép phẫu thuật sớm hơn, ngay từ khi bệnh nhân bị liệt từ 3 tháng trở lên. Nhờ đó, có thể cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt và cử động cơ mặt mà không gây hại cho dây thần kinh số 7. Nếu dây thần kinh này phục hồi sau phẫu thuật, hiệu quả thẩm mỹ và chức năng cũng sẽ được tăng cường nhờ tác động hiệp đồng.

Xem thêm: Châm Cứu Liệt Dây Thần Kinh Số 7 Có Thật Sự Hiệu Quả? 

Các biện pháp phòng ngừa liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em

Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối, nhưng việc áp dụng các biện pháp sau có thể giúp giảm nguy cơ mắc liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em:

• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt vào mùa lạnh hoặc khi thay đổi thời tiết đột ngột. Tránh để trẻ bị nhiễm lạnh, gió lùa trực tiếp vào mặt, đặc biệt khi ngủ hoặc khi đi ra ngoài.
• Sử dụng điều hòa và quạt hợp lý: Không để nhiệt độ điều hòa quá thấp (dưới 25 độ C) và không để quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào mặt trẻ trong thời gian dài.
• Điều trị dứt điểm các bệnh nhiễm trùng: Viêm tai giữa, viêm họng, hoặc các bệnh nhiễm virus khác cần được điều trị triệt để để tránh biến chứng.
• Tăng cường sức đề kháng: Đảm bảo trẻ có chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng, giàu vitamin và khoáng chất. Khuyến khích trẻ vận động hợp lý để nâng cao sức khỏe tổng thể.
• Tiêm phòng đầy đủ: Một số loại vắc-xin có thể giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm virus có khả năng gây liệt mặt (ví dụ: vắc-xin thủy đậu giúp giảm nguy cơ mắc zona).
• Chăm sóc tai đúng cách: Vệ sinh tai cho trẻ định kỳ và xử lý sớm khi có dấu hiệu viêm tai.

Như vậy, trong trường hợp liệt dây thần kinh số 7 ở trẻ em, bố mẹ cần chú ý đến các triệu chứng và đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Sự can thiệp sớm giúp tăng khả năng phục hồi chức năng cơ mặt, giảm thiểu di chứng ảnh hưởng đến thẩm mỹ và cử động của trẻ sau này. Nếu bạn cần được tư vấn trực tiếp, đánh giá tình trạng liệt mặt của trẻ, liên hệ ngay đến bác sĩ Phùng Mạnh Cường qua hotline: 093 878 82 36 để được hỗ trợ tốt nhất!

Bác sĩ Phùng Mạnh Cường

Chứng chỉ hành nghề: 004322/ĐNAI – CCHN
Công nhận CKI phẫu thuật tạo hình: 1430/QĐ-TĐHYKPNT

Bác sĩ Phùng Mạnh Cường là bác sĩ chuyên khoa I phẫu thuật thẩm mỹ và tạo hình. Bs. Phùng Mạnh Cường từng học và tu nghiệp ở các quốc gia có nền thẩm mỹ nổi tiếng hàng đầu thế giới như Hoa Kỳ, Thái Lan. Nhưng quan trọng nhất chính là “cái nôi của phẫu thuật thẩm mỹ” – Hàn Quốc. Hiện tại, bác sĩ Phùng Mạnh Cường đang là Giám đốc Bệnh viện thẩm mỹ Gangwhoo.